Jak czytać etykietę karmy dla psa i kota? Przewodnik po rozporządzeniu 767/2009

Etykietę karmy najlepiej czytać w stałej kolejności: najpierw rodzaj paszy (pełnoporcjowa czy uzupełniająca) i gatunek, dla którego jest przeznaczona, potem skład, dodatki, składniki analityczne i instrukcję stosowania. Wszystkie te elementy wynikają z rozporządzenia (WE) nr 767/2009, które w całej Unii Europejskiej określa, co musi znaleźć się na etykiecie paszy, także karmy dla zwierząt domowych.¹ Znajomość tego porządku pozwala w kilka minut ocenić, czym właściwie jest produkt i do czego służy.

Czy opis karmy w internecie też jest „etykietowaniem”?

Tak. Rozporządzenie definiuje etykietowanie szeroko: to określanie paszy za pomocą wyrazów, danych, znaków towarowych, ilustracji lub symboli na wszelkiego rodzaju środkach przekazu, takich jak opakowanie, etykieta, ogłoszenie, dokument „lub Internet”.¹ Osobno zdefiniowana jest „etykieta”, czyli opis umieszczony na samym opakowaniu, oraz „prezentacja”, czyli kształt, wygląd i opakowanie paszy.¹

Przy sprzedaży na odległość obowiązkowe dane muszą być dostępne przed zawarciem umowy, a część z nich (m.in. numer partii i ilość netto) najpóźniej w chwili dostawy.¹ W praktyce więc opis karmy na stronie internetowej podlega tym samym zasadom co nadruk na worku.

Od czego zacząć czytanie etykiety?

Od rodzaju paszy. Art. 15 wymaga, by etykieta wskazywała, czy produkt jest „materiałem paszowym”, „mieszanką paszową pełnoporcjową” czy „mieszanką paszową uzupełniającą”.¹ Te pojęcia mają ścisłe definicje:

• mieszanka paszowa pełnoporcjowa to mieszanka, która z uwagi na swój skład jest wystarczająca do zaspokojenia dawki dziennej;¹
• mieszanka paszowa uzupełniająca to mieszanka o wysokiej zawartości pewnych substancji, która z uwagi na swój skład wystarcza do zaspokojenia dawki dziennej jedynie w połączeniu z innymi paszami.¹

Dla psów i kotów to rozróżnienie jest obowiązkowe; tylko w przypadku innych zwierząt domowych producent może użyć krótszego określenia „mieszanka paszowa”.¹ Jeśli więc na opakowaniu karmy dla psa widnieje „mieszanka paszowa uzupełniająca”, oznacza to, że produkt nie jest przeznaczony do tego, by samodzielnie stanowić całe wyżywienie zwierzęcia.

Drugą rzeczą do sprawdzenia jest gatunek lub kategoria zwierząt, dla których przeznaczona jest mieszanka paszowa — to także obowiązkowy element etykiety.¹ Karma opisana jako przeznaczona dla kotów nie musi odpowiadać potrzebom psa i odwrotnie.

Jak czytać skład karmy?

Wykaz materiałów paszowych znajduje się pod nagłówkiem „skład”. Materiały paszowe wymienia się w porządku malejącym ze względu na masę, obliczoną na podstawie zawartości wilgoci w mieszance paszowej.¹ Pierwsza pozycja to składnik, którego jest najwięcej; kolejne — coraz mniej.

Kilka zasad pomaga uniknąć nieporozumień:

• Procenty nie zawsze są podane. Wykaz „może obejmować” odsetek wagowy, ale nie musi.¹
• Wyróżniony składnik musi mieć procent. Jeśli etykieta podkreśla obecność materiału paszowego słowami, ilustracją lub symbolem graficznym, trzeba podać jego nazwę i odsetek wagowy.¹ Gdy na opakowaniu widnieje zdjęcie ryby i napis o rybie, w składzie powinna znaleźć się informacja, ile jej jest.
• Kategorie zamiast nazw. W karmach dla zwierząt niewykorzystywanych do produkcji żywności nazwę konkretnego materiału paszowego można zastąpić nazwą kategorii, do której należy.¹ Dlatego w składzie karmy można spotkać ogólne określenia kategorii zamiast nazwy jednego surowca.

Szczegółowe wskazówki, jak w praktyce formułować takie opisy (na przykład co oznacza podkreślenie składnika w nazwie produktu), zawiera kodeks dobrych praktyk etykietowania karmy przygotowany przez europejską federację producentów karmy FEDIAF.³ Kodeks jest narzędziem samoregulacji branży: pomaga interpretować przepisy, ale ich nie zastępuje.³

Czym są „dodatki” i dlaczego niektóre mają numery?

Pod nagłówkiem „dodatki” etykieta wymienia dodatki paszowe, czyli substancje, drobnoustroje lub preparaty celowo dodawane do paszy w określonych celach.¹² Dodatki dzielą się na kategorie: technologiczne, sensoryczne, dietetyczne, zootechniczne oraz kokcydiostatyki i histomonostatyki.² W obrębie kategorii wyróżnia się grupy funkcjonalne — w kategorii dodatków zootechnicznych są to m.in. „substancje polepszające strawność” i „stabilizatory flory jelitowej”.²

W karmie dla psów i kotów niektóre dodatki trzeba wymienić szczególnie dokładnie: z nazwą lub numerem identyfikacyjnym, dodaną ilością oraz nazwą grupy funkcjonalnej lub kategorii. Dotyczy to m.in. wszystkich dodatków z kategorii „dodatki zootechniczne”, a także dodatków, dla których ustalono maksymalną zawartość dla co najmniej jednego zwierzęcia niewykorzystywanego do produkcji żywności.¹

Inaczej jest z konserwantami, przeciwutleniaczami, barwnikami i substancjami aromatyzującymi: dla nich wystarczy podać samą grupę funkcjonalną, a szczegóły osoba odpowiedzialna za etykietowanie ujawnia kupującemu na jego wniosek.¹ Numer identyfikacyjny dodatku można sprawdzić w publicznym rejestrze dodatków paszowych Unii Europejskiej, który prowadzi Komisja Europejska.⁴² Jak to zrobić krok po kroku, opisujemy w osobnym artykule o rejestrze dodatków paszowych.

Co mówią składniki analityczne?

Pod nagłówkiem „składniki analityczne” karma pełnoporcjowa dla psów i kotów deklaruje zawartość czterech wartości: białka surowego, włókna surowego, tłuszczu surowego i popiołu surowego.¹ Ten sam zestaw obowiązuje dla mieszanek paszowych uzupełniających dla psów i kotów, z wyjątkiem mieszanek mineralnych, które deklarują wapń, sód i fosfor.¹

Warto pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, składniki analityczne to deklarowana zawartość określonych frakcji w gotowej karmie, a nie lista surowców — „popiół surowy” nie jest składnikiem dodawanym do karmy, lecz jedną z czterech obowiązkowych pozycji tej deklaracji. Po drugie, na etykiecie trzeba podać także zawartość wilgoci, jeśli przekracza progi określone w załączniku I; dla większości pasz jest to 14 %.¹ Porównując karmy suche i mokre, trzeba uwzględnić różnicę w wilgotności, bo ta sama wartość procentowa białka oznacza co innego w karmie z dużą i małą ilością wody.

Jakie inne dane muszą być na etykiecie?

Oprócz rodzaju paszy, składu, dodatków i składników analitycznych art. 15 i 17 wymieniają m.in.:¹

• nazwę lub firmę i adres podmiotu odpowiedzialnego za etykietowanie;
• numer zatwierdzenia zakładu, jeśli jest dostępny;
• numer referencyjny partii;
• ilość netto;
• instrukcje prawidłowego stosowania, określające cel, do jakiego pasza jest przeznaczona;
• minimalny okres przechowywania („najlepiej wykorzystać przed…” lub „wykorzystać przed…” dla pasz łatwo psujących się).

Dla karmy dla zwierząt domowych jest jeszcze jeden wymóg: na etykiecie trzeba podać bezpłatny numer telefonu lub inny właściwy sposób przekazywania informacji, aby kupujący mógł uzyskać dane wykraczające poza obowiązkowe informacje o dodatkach paszowych i o materiałach paszowych oznaczonych kategoriami.¹ To dobre miejsce, by zapytać o szczegóły, których na opakowaniu brakuje.

Wszystkie obowiązkowe dane muszą być podane w widocznym miejscu, czytelnie i w sposób nieusuwalny, w języku urzędowym lub w co najmniej jednym z języków urzędowych państwa członkowskiego lub regionu, w którym pasza jest wprowadzana na rynek; nie mogą ich przesłaniać inne informacje.¹

Co etykieta może, a czego nie może obiecywać?

Etykietowanie i prezentacja paszy nie mogą wprowadzać użytkownika w błąd — m.in. co do składu, właściwości czy gatunków zwierząt, dla których pasza jest przeznaczona, ani przez przypisywanie paszy skutków lub cech, których nie posiada.¹ Nie wolno też sugerować, że pasza ma szczególne cechy, jeśli w rzeczywistości mają je wszystkie podobne pasze.¹

Oświadczenia są dozwolone, ale pod warunkami: muszą być obiektywne, możliwe do zweryfikowania przez właściwy organ i zrozumiałe dla użytkownika, a osoba odpowiedzialna za etykietowanie musi na wniosek organu przedstawić ich uzasadnienie naukowe.¹ Dopuszczalne są oświadczenia dotyczące optymalizacji żywienia oraz wsparcia lub ochrony warunków fizjologicznych.¹

Granica jest wyraźna. Art. 13 ust. 3 lit. a) stanowi, że etykietowanie ani prezentacja paszy nie stanowią oświadczenia, zgodnie z którym pasze „zapobiegają, leczą lub będą w stanie wyleczyć chorobę” (z wyjątkiem dopuszczonych kokcydiostatyków i histomonostatyków).¹

Jeśli więc opis karmy obiecuje działanie na chorobę, jest to sygnał, że coś jest nie tak — albo z produktem, albo z opisem. Pytania o zdrowie zwierzęcia zawsze warto kierować do lekarza weterynarii.

Co oznacza słowo „dietetyczna” na etykiecie?

Określenie „dietetyczna” jest zastrzeżone dla pasz przeznaczonych do szczególnych potrzeb żywieniowych.¹ Etykieta takiej paszy musi dodatkowo zawierać dane przewidziane dla danego planowanego zastosowania w unijnym wykazie oraz wskazanie, że przed zastosowaniem paszy lub przed przedłużeniem okresu stosowania należy zasięgnąć opinii specjalisty ds. żywienia lub lekarza weterynarii.¹ Pasza nie może twierdzić, że spełnia szczególne potrzeby żywieniowe z wykazu, jeśli nie spełnia określonych w nim wymogów.¹

Krok po kroku: jak przeczytać etykietę w pięć minut?

1. Rodzaj paszy i gatunek. Pełnoporcjowa czy uzupełniająca? Dla psa, kota, szczeniąt, kociąt?¹
2. Instrukcja stosowania. Do jakiego celu pasza jest przeznaczona i jak ją podawać?¹
3. Skład. Co jest na pierwszych miejscach? Czy wyróżnione składniki mają podany procent?¹
4. Dodatki. Czy są dodatki zootechniczne i jakie mają numery identyfikacyjne? Numer można sprawdzić w rejestrze UE.¹⁴
5. Składniki analityczne i wilgotność. Ile białka, tłuszczu, włókna i popiołu — i przy jakiej zawartości wody?¹
6. Dane podmiotu, partia, termin, kontakt. Kto odpowiada za etykietowanie, do kiedy najlepiej wykorzystać produkt i pod jakim numerem uzyskać więcej informacji?¹
7. Oświadczenia. Czy są obiektywne i zrozumiałe? Czy nie obiecują działania na chorobę?¹

Etykieta nie powie, czy dana karma jest właściwa dla konkretnego zwierzęcia — jego wieku, masy ciała, aktywności czy stanu zdrowia. Tę ocenę najlepiej przeprowadzić razem z lekarzem weterynarii.

Najczęstsze pytania

Czym różni się karma pełnoporcjowa od uzupełniającej?

Mieszanka paszowa pełnoporcjowa z uwagi na swój skład wystarcza do zaspokojenia dawki dziennej. Mieszanka paszowa uzupełniająca wystarcza do tego jedynie w połączeniu z innymi paszami. Rodzaj paszy jest obowiązkowym elementem etykiety.¹

Czy kolejność w składzie karmy coś oznacza?

Tak. Materiały paszowe wymienia się pod nagłówkiem „skład” w porządku malejącym ze względu na masę. Pierwsza pozycja to więc składnik, którego w karmie jest najwięcej.¹

Co oznaczają składniki analityczne na etykiecie?

To deklarowana zawartość białka surowego, włókna surowego, tłuszczu surowego i popiołu surowego. Dla karm dla psów i kotów ten zestaw jest obowiązkowy; nie jest to lista składników, z których karmę zrobiono.¹

Czy etykieta karmy może obiecywać działanie na chorobę?

Nie. Rozporządzenie 767/2009 wyklucza oświadczenia, że pasza działa na chorobę (poza wąskim wyjątkiem dla kokcydiostatyków i histomonostatyków). Takie obietnice należą do świata produktów leczniczych, nie pasz.¹

Gdzie szukać informacji, których nie ma na etykiecie?

Etykieta karmy dla zwierząt domowych musi podawać bezpłatny numer telefonu lub inny sposób kontaktu, przez który można uzyskać dodatkowe informacje o dodatkach paszowych i o materiałach paszowych oznaczonych kategoriami.¹

Źródła

1. Rozporządzenie (WE) nr 767/2009 w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz (wersja skonsolidowana), art. 3, 11, 13, 14, 15, 17, 18, 19, zał. I i VII — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:02009R0767-20181226 2. Rozporządzenie (WE) nr 1831/2003 w sprawie dodatków stosowanych w żywieniu zwierząt (wersja skonsolidowana), art. 6 i zał. I — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=CELEX:02003R1831-20210327 3. FEDIAF — Code of Good Labelling Practice for Pet Food — https://europeanpetfood.org/self-regulation/labelling/ 4. Komisja Europejska — Feed additives (dodatki paszowe, rejestr UE) — https://food.ec.europa.eu/food-safety/animal-feed/feed-additives_en